فصل سوم أقامت در همدان زندگانى بيست سالهء سيد بعد از بازگشت از مسافرتها تا سال 772 ه بر ما روشن نيست . ولى بنظر ميرسد كه أو درين دورهء هرج‌ومرج تاريخ إيران مشغول كارهاى علمي وأدبي وارشاد وتبليغ حقائق دين مبين بوده است . أو در مولد خود مسجد وخانقاه بزرگ بنا كرده ودر آن‌جا بعبادت ورياضت مى پرداخته ونيز بوعظ گفتن وتدريس اشتغال داشته است . « 101 » صاحب مستورات در واقعهء زير جوانمردى وبذل وايثار على همداني را نقل كرده است كه بظاهر مربوط به همين دوره ميباشد : « آنجناب سيادت آنقدر سخى بود كه اگر هزار شاهى نذر ميرسيد ، در آن لحظه بفقيران ميداد . روزى خود هرچه در بدل هزار درم خريده بود ، پيش حضرت قطب الواصلين أبو المعالي شرف الدين محمود مزدقانى نذر كرد وشيخ در تعجب ماند وهر زمان پيش درويشان خود نقل ميكرد كه مثل مير سيد على همداني هيچكس صاحب همت وعزيمت نباشد » . چنين بنظر مىرسد كه أو درين مدت مسافرتى طولانى در پيش نگرفته است ولى چون بقول جعفر بدخشى أو « مسافر مقيم ومقيم مسافر بود » البتة در نواحي همدان گذر مىكرده وبارشاد خلق خدا ميپرداخته است واين مطلب از رسائل وتأليفات أو پيداست . درين دوره أو به ختلان رفته وباهالى آن خطه معرفى گرديده وچون آن محيط مساعد بوده ، براي تبليغ وارشاد ونيز بنابر اصرار بعضي از ارادتمندان ، چندى بعد بآن ناحية نقل مكان نموده است . از خلاصة المناقب معلوم ميشود كه سيد على نسبت به خطهء ختلان علاقهء وافر داشت وقبل از نقل مكان نهايى چندين بار به آنجا رفته است . ولى بايد در نظر

--> ( 101 ) - خ - م ( با ) برگ 72 .